Lauwersland Online - Schaatsen op natuurijs op Inventaris Immaterieel Erfgoed

Schaatsen op natuurijs op Inventaris Immaterieel Erfgoed

Het schaatsen op natuurijs wordt op de Nati­o­nale Inven­taris Imma­te­rieel Cultu­reel Erfgoed in Neder­land geplaatst.

Bij veel Neder­lan­ders begint het te krie­belen zodra de eerste berichten over nacht­vorst verschijnen en worden de schaatsen uit het vet gehaald. De KNSB zet zich met deze voor­dracht in voor het door­geven van de schaats­tra­ditie en daarmee voor het veilig schaatsen op natuurijs: "Leren schaatsen (op natuurijs) zou net zo gewoon moeten zijn als leren lopen-fietsen-zwemmen."

Geschiedenis

Er wordt al honderden jaren geschaatst in Neder­land. De oudste ijzeren schaatsen die in Neder­land gevonden zijn dateren van de dertiende eeuw. In eerste instantie ging men het ijs op om makke­lijker van A naar B te komen, maar met de jaren werd vermaak ook een steeds belang­rijker drijf­veer om te gaan schaatsen.

Halver­wege de negen­tiende eeuw werd schaatsen een vorm van sport en spel toen de eerste ijsver­e­ni­gingen opge­richt werden. Zij orga­ni­seerden spekrij­de­rijen, korte­baan­wed­strijden, ijsfeesten en waren verant­woor­de­lijk voor het schoon­houden van ijswegen vlak in de buurt. In 1882 werd de Neder­land­sche Schaat­sen­rij­ders Bond, die zich alleen op wedstrijden richtte, opge­richt. Om de ijswegen te onder­houden, werden rond de eeuw­wis­se­ling in elke provincie ijsbonden opge­richt. Tijdens de Tweede Wereld­oorlog werden de bonden met de Neder­land­sche Schaat­sen­rij­ders Bond samen­ge­voegd tot een orga­ni­satie, die later de KNSB werd.

De traditie

De traditie, zoals de KNSB die op de Inven­taris Imma­te­rieel Erfgoed plaatst, bestaat uit drie onder­delen: schaatsen op sloten, vaarten, plassen en meren, schaatsen op natuur­ijs­banen van ijsver­e­ni­gingen bij dorpen en steden en het schaatsen van toer­tochten op natuurijs.

De KNSB is van mening dat de traditie deel uitmaakt van de Neder­landse geschie­denis en voor een groot deel van de Neder­lan­ders een belang­rijk onder­deel is van de cultu­rele iden­ti­teit. Als kern­waarden van de traditie noemt de KNSB in het erfgoed­zorg­plan onder meer het plezier op het ijs, het sociale aspect van ijspret en gezond­heid en gezel­lig­heid, waarbij koek-en-zopie niet mag ontbreken.

Erfgoedzorg

De KNSB ziet zich­zelf als hoeder van het schaatsen op natuurijs. Dat uit zich onder meer in de diverse oplei­dingen die de KNSB orga­ni­seert: voor trai­ners die jeugd en ouderen leren schaatsen, voor natuur­ijs­mees­ters en voor toer­tocht­or­ga­ni­sa­ties. Om jeugd te leren schaatsen is er ook het project IJstijd op (kunst-) ijsbaan­tjes, zodat ook in peri­oden zonder natuurijs de traditie wordt door­ge­geven.

De KNSB maakt afspraken met gemeenten en water­schappen om de natuur­ijs­routes in stand te houden en heeft een campagne rond veilig schaatsen op natuurijs opgezet. Hierbij is aandacht voor het leren herkennen van diverse ijstypes en wordt contact gezocht met weer­mensen en media.

Ineke Strouken, direc­teur Kennis­cen­trum Imma­te­rieel Erfgoed Neder­land:
"Bij imma­te­rieel erfgoed gaat het altijd om tradi­ties die van gene­ratie op gene­ratie worden door­ge­geven en waar een groep mensen achter staat die zich inzet voor het toekomst­be­stendig maken ervan. De KNSB heeft in het erfgoed­zorg­plan laten zien zich in te zetten voor het door­geven van passie, kennis en tech­nieken, onder meer door de diverse oplei­dingen die de bond orga­ni­seert. Ook het door­geven van de geschie­denis van de traditie hoort bij een plaat­sing op de inven­taris. De KNSB heeft plannen gemaakt om hier op de website aandacht aan te schenken en buigt zich over een lespakket voor basis­scholen om de kennis van de traditie levend te houden. Daarom wordt de traditie van het schaatsen op natuurijs op de Nati­o­nale Inven­taris Imma­te­rieel Cultu­reel Erfgoed in Neder­land gezet."

Theo Fled­derus, direc­teur-bestuurder KNSB:
"Als KNSB zijn we super­trots dat 'schaatsen op natuurijs' op de Nati­o­nale Inven­taris Imma­te­rieel Cultu­reel Erfgoed in Neder­land is geplaatst. Schaatsen op natuurijs zit zo in het dna-van de Neder­lander, dat het in feite al cultuureel erfgoed was. Nergens ter wereld wordt zo massaal bezit genomen van het (natuur)ijs als in Neder­land. Al eeuwen en dat zal altijd zo blijven. Samen met de sectie toer­schaatsen en alle ijsclubs die iets doen met natuurijs zullen we niet alleen de schaats­routes nog beter in stand kunnen houden, maar we gaan ons ook maxi­maal inzetten om 'schaatsen' (op natuurijs) door te geven aan jongere gene­ra­ties."

Nationale Inventaris Immaterieel Erfgoed

Plaat­sing op de Nati­o­nale Inven­taris Imma­te­rieel Cultu­reel Erfgoed in Neder­land laat zien, dat een groep mensen die traditie erkent als onder­deel van zijn cultu­reel erfgoed en zich heel actief inzet om die traditie levend te houden en door te geven naar volgende gene­ra­ties. De samen­stel­ling van de Nati­o­nale Inven­taris wordt geco­ör­di­neerd door het Kennis­cen­trum Imma­te­rieel Erfgoed Neder­land.

© Kennis­cen­trum Imma­te­rieel Erfgoed Neder­land